De Belgische seismische stations : van het station van Dourbes (1958) tot het hedendaags netwerk

Tot 1958 was Ukkel het enig seismisch station in België en ook in de buurlanden bleef het aantal stations vrij beperkt tot in de jaren '60. Dit illustreert het belang van de archieven van het station in Ukkel, die regelmatig worden geraadpleegd door buitenlandse seismologen.

In 1958 werd een nieuw seismisch station geïnstalleerd in het Geofysisch Centrum van Dourbes, pas opgericht door het Koninklijk Meteorologisch Instituut (KMI) 100 km ten zuiden van Brussel.

Het seismisch station te Dourbes in 1958. Op de betonnen zuilen in de seismometerzaal waren drie kortperiodieke Benioff-seismometers en drie langperiodieke Stuttgart-seismometers opgesteld.Deze laatste werden in de jaren '60 vervangen door Press-Ewing-toestellen.

Om betrouwbare informatie te bekomen over aardbevingen in en rond België moesten er echter meer stations worden opgericht.

Het volgende werd geïnstalleerd op een diepte van 150 m in de leisteengroeve van Warmifontaine, 150 km ten zuidwesten van Brussel. Het station werd uitgerust met een verticale, kortperiodieke Sprengnether-seismometer en twee horizontale Sprengnether-instrumenten met een intermediaire eigenperiode. Dit station was operationeel van 1964 tot 1970 en maakte enkele uitzonderlijke registraties van aardbevingen in België.

Van 1967 tot 1972 was een ander seismisch station actief in de kazematten van de stad Luxemburg, waar drie zogenaamde Stuttgart-seismometers met een intermediaire eigenperiode werden geplaatst, gekoppeld aan foto-galvanometrische opname-apparatuur. Dit station werd in 1975 verplaatst naar een verlaten mijn in Walferdange. Momenteel beheert de KSB nog altijd drie stations in het Groot-Hertogdom Luxemburg.

Toen de stuwdam van Gileppe verhoogd werd, gaf het Ministerie van Openbare Werken de KSB de opdracht er de trillingen veroorzaakt door de dynamiteringswerken te registreren. Een kortperiodieke Grenet-seismometer werd in oktober 1968 dichtbij de dam geïnstalleerd en was operationeel tot april 1970. Nadat de werken waren voltooid werd de KSB verantwoordelijk om de seismische activiteit in de buurt van de stuwdammen van Gileppe en Eupen op te volgen. Daartoe werd in Membach een 130 m lange galerij uitgegraven, waar in 1977 drie kortperiodieke S10-seismometers werden ondergebracht. In 1985 werden deze instrumenten vervangen door een Mark-Product L4-3D-seismometer.

In 1983 bestond het Belgisch seismisch netwerk slechts uit 4 stations, met name Ukkel, Dourbes, Walferdange en Membach. De seismogrammen werden enkel op papier geregistreerd, en er was geen telemetrische verbinding waarmee de metingen naar Ukkel doorgestuurd konden worden. De zware gevolgen van de aardbeving van Luik in 1983 - omgerekend 74 000 000 EUR schade voor een nochtans vrij bescheiden aardbeving met magnitude Ml=5.0 - noodzaakten de modernisering en verdere uitbreiding van het seismisch netwerk.

De jaren hierna werden belangrijke investeringen gedaan, en in 1989 was het netwerk uitgebreid tot 15 stations. Zes stations waren uitgerust met een directe telemetrische verbinding met Ukkel, zodat bij een nieuwe aardbeving de gegevens snel konden geanalyseerd worden. Tegelijkertijd werden de meeste instrumenten uitgerust met een digitaal registratiesysteem, waardoor het dynamisch bereik van de metingen gevoelig werd verhoogd, en waarmee het mogelijk werd om de seismogrammen met computers te verwerken en te archiveren.

In de jaren '90 werden deze inspanningen voortgezet, vooral op het vlak van de verbetering en diversificatie van de seismometers. Speciale aandacht ging hierbij uit naar het station van Membach, één van de beste sites binnen het Belgisch netwerk. De reeds aanwezige toestellen werden aangevuld met twee breedbandseismometers, van de types Güralp en Wielandt-Streckeisen STS-1. Sinds 1995 worden er continu metingen van de zwaartekracht verricht met een supergeleidende relatieve gravimeter, gebouwd door GWR. Omdat er daarnaast op regelmatige basis metingen worden uitgevoerd met een absolute FG5-gravimeter, fungeert het station tevens als gravimetrisch referentiepunt in België. Tenslotte werd er in 2003 een accelerometer van het type ETNA geïnstalleerd. Dit maakt van het station van Membach één van de weinige plaatsen ter wereld waar grondbewegingen in een breed frequentiebereik, van 100 Hz tot zelfs honderdjarige tendensen, kunnen gemeten worden.

Het seismisch netwerk wordt voortdurend gemoderniseerd. De digitale acquisitiesystemen werden vernieuwd, en de meerderheid van de stations is nu telemetrisch verbonden met de KSB in Ukkel.

Ingang van de galerij uitgegraven in een heuvel te Membach, in de omgeving van het meer van Gileppe. Aan het einde van deze 130 m lange gang bevindt zich een laboratorium waar verschillende seismometers en ook een supergeleidende gravimeter zijn opgesteld. Vooraan de gang is de accelerometer zichtbaar die in 2003 werd geïnstalleerd.

Het netwerk wordt ook verder uitgebreid, vooral in het noorden van het land waar diepe (en dus dure) boringen door de losse sedimentlagen nodig zijn om seismometers in contact te brengen met het harde sokkelgesteente.

Momenteel bestaat het seismisch netwerk uit meer dan 20 stations. Tenslotte werd vanaf 1999 naast het seismisch netwerk ook een netwerk van accelerometers ingeplant om sterke grondbewegingen in de epicentrale zone van aardbevingen te kunnen meten.